Bekijk online het debat Verdieping Gezocht: Europa en de (on)macht van de media

25.03.2005

: Zoom; Debat Europa: Rob Riemen; Rob Riemen (Nexus instituut)

Tegenlicht wil niet alleen op de beeldbuis zijn steentje bijdragen aan de publieke discussie, maar ook in andere (media)vormen, bijvoorbeeld op het internet of via een publiek debat, de discussie aanzwengelen. Tegen deze achtergrond organiseerde Tegenlicht op 17 maart in Amsterdam een debat over Europa en de rol van de media.

In hoeverre is de beperkte berichtgeving over Europa een incident, dan wel een structureel probleem van de Nederlandse media? Is verdieping nog mogelijk wanneer hoofdredacteuren, journalisten en programmamakers zich steeds meer bezig (moeten) houden met het aantal kijkers en lezers? En wat betekent dit laatste voor de Europese ziel van de toekomst? Over deze vragen gingen Atzo Nicolaï (staatssecretaris Europese Zaken), Rob Riemen (Nexus Instituut), Folkert Jensma (NRC), Arie Elshout (Volkskrant), René Went (NOS Journaal) en Jaap Spreeuwenberg (Coolpolitics) met elkaar in discussie. Het debat werd geleid door Frénk van der Linden (o.a. Nieuwe Revu, Kunststof).

De achterliggende redenen van het debat verdienen een nadere toelichting. Net als bij iedere documentaire kwamen bij de voorbereiding van de documentaire ‘Denkend aan Europa’ aspecten voorbij die uiteindelijk niet zijn gebruikt, maar door hun relevantie voor de samenleving zich wel voor verdere uitwerking lenen. Eén van die aspecten was de wijze waarop de media in zijn berichtgeving met Europa omgaat. Europa is vaak alleen interessant als de economie en politiek in het geding zijn, en dan vooral als daar een conflict aan ten grondslag ligt. De vraag is of Europa niet meer is dan dat en of de media daar dan geen aandacht aan moet besteden? Zijn we bovendien niet op een punt in de Europese geschiedenis beland – denk aan de invoering van Europese grondwet - waarbij we ons moeten heroriënteren op de gemeenschappelijke waarden van dit tot nu toe vooral economische project? De Amerikaanse econoom Jeremy Rifkin denkt van wel. In een recent interview met NRC Handelsblad laat hij weten dat Europa zijn ingeslagen weg moet blijven volgen. Er is hem volgens de namelijk zoiets als een ‘Europese droom’, gebaseerd op waarden als solidariteit, duurzaamheid en mensenrechten Volgens Rifkin heeft Europa een droom “die op veel punten veel geschikter is voor de wereld van nu dan de Amerikaanse”. Ook de schrijvers Joost Lagendijk en Jan Marinus Wiersma schrijven in hun boek ‘Na Venus komt Mars’ dat de Europese waarden een alternatief kunnen vormen voor het unilateralisme en de spierballenpolitiek van Amerika. Europa heeft namelijk alles in zich om uit te groeien tot een ‘civiele supermacht’.

Toch lijkt het erop dat de meeste media een blinde vlek hebben voor de unieke waarden die Europa maken tot een entiteit met een eigen karakter. Er is binnen de media weinig ruimte voor verdieping in een tijd dat hoofdredacteuren, journalisten en programmamakers zich steeds meer bezig (moeten) houden met het aantal kijkers en lezers. De redactie van Tegenlicht meent echter dat die verdieping er wel moet zijn. Er is meer dan uitsluitend kijkcijfers en de wens van de lezer of kijker. Kranten, televisieprogramma’s en andere media hebben de verantwoordelijkheid discussies aan te zwengelen. Discussies die op het eerste oog wellicht minder aantrekkelijk lijken voor het publiek, maar daardoor zeker niet minder relevant zijn. Met het debat dat Tegenlicht op 17 maart heeft georganiseerd, is geprobeerd de eerste bijdrage te leveren aan een discussie over Europa en de rol die waarden zouden kunnen spelen in het project. Als aanbieder van televisieprogramma’s, heeft Tegenlicht daarbij bewust gekozen voor de context van de media.

Het hele debat is te zien door op het video icoon rechts op deze pagina te klikken.