Transcript van 'De eeuw van Azië' in het Nederlands

Zoom

Kishore Mahbubani

K.M = Kishore Mahbubani (geïnterviewde)
IJ.v.V = IJsbrand van Veelen (interviewer)

K.M.
De verheerlijking van democratie is een heilige koe in het westerse denken. Te veel westerse denkers kijken naar gevaren. Maar weinig kijken naar kansen. Het vermogen van het Westen om de wereld te domineren loopt ten einde. De grote meerderheid van de wereldbevolking wil helemaal geen kopie worden van het Westen. Ze willen hun eigen samenlevingen ontwikkelen door iets te lenen van de beste westerse praktijken, maar niet per se alles.

IJ.v.V
Meneer Mahbubani, volgens uw nieuwe boek gaat de wereld er zo uitzien.

K.M.
Ja, dit is een veel natuurlijkere wereldkaart, omdat van het jaar één tot het jaar 1820 de twee grootste wereldeconomieën China en India waren. 18 eeuwen lang. De afgelopen 200 jaar kwam Europa op en daarna Noord-Amerika. Dus in de 21ste eeuw keren we terug naar de historische verdeling. In het jaar 2050 zijn de vier grootste wereldeconomieën: nummer één China, nummer twee India, nummer drie de Verenigde Staten en nummer vier Japan. Dus dit is het natuurlijke centrum van de wereld.

IJ. v.V.
Uw laatste boek heet: ‘The New Asian Hemisphere: The Irresistible Shift of Global Power to the East’. Wat betekent die titel?

K.M.
De titel betekent dat we een totaal nieuw tijdperk in de wereldgeschiedenis binnengaan. De afgelopen 200 jaar wordt de wereldgeschiedenis gedomineerd door aanvankelijk Europa
en daarna door Amerika. Samen het Westen. Het Westen blijft nog heel lang de sterkste beschaving. Maar het vermogen van het Westen om de wereld te domineren loopt ten einde. Het probleem waar de wereld voor staat is de natuurlijke psychologische tegenzin om de macht op te geven als je die al zo lang hebt. Al heel lang geloven veel westerse intellectuelen dat naarmate samenlevingen moderniseren ze vanzelf ook verwestersen.

Eén van de revolutionaire dingen in mijn boek is dat ik onderscheid maak in modernisering. Ik zeg: in Azië krijg je met modernisering geen verwestersing maar modernisering en ontwestersing. En dat zorgt voor veel culturele angst in het Westen. En de Europese intellectuelen moeten inzien dat de geschiedenis is veranderd. Dat ze de rest van wereld niet meer kunnen domineren. Dat kun je het makkelijkst illustreren met een heel simpel, duidelijk voorbeeld. We leven in de 21ste eeuw. Maar we hebben nog steeds een regel die bepaalt: om het hoofd te worden van ’s werelds machtigste economische instellingen, om hoofd te worden van het IMF moet je Europeaan zijn. Om hoofd van de Wereldbank te worden, moet je Amerikaan zijn. 3,5 miljard Aziaten komen niet in aanmerking, ook al hebben ze de snelst groeiende economieën, de grootste voorraad buitenlandse reserves en er worden meer mensen doctor in de economie dan waar ook, maar niet één Aziaat komt in aanmerking. Dat is werkelijk absurd. Het feit dat zoiets absurds maar kan doorgaan is het bewijs van de westerse tegenzin om de werelddominantie op te geven. Neem de stemprocedure in de IMF. Hoe kan België een grotere stem hebben in de IMF dan China? Schei toch uit. Je moet de mentale wereldkaart van de 19de en 20ste eeuw achter je laten.

De aanname: we kunnen doen wat we willen we hoeven ons niet aan te passen wij stellen de wereld onze eisen de wereld kan ons geen eisen stellen. Die verandering van instelling heeft nog niet plaatsgevonden. Ik bezoek regelmatig westerse intellectuele bijeenkomsten en vaak verbaast het mij dat in een tijd waarin de westerse denkers open zouden moeten staan voor totaal nieuwe werkelijkheden ze zich in feite steeds meer afsluiten. Ik wanhoop vaak als ik de opiniepagina's lees van de ‘New York Times’ en de ‘Financial Times’. Die kranten staan vol met een incestueus debat van mensen die denken dat 12 procent van de wereldbevolking in het Westen, de overige 88 procent kan blijven domineren die buiten het Westen leven. Weinigen in het Westen onderkennen de betekenin van de twee opvallendste kenmerken van ons tijdperk. We zullen een enorme renaissance zien van Aziatische samenlevingen. Het Westen moet zich beraden op hoe het zich gaat aanpassen. Maar dat heeft het nog niet gedaan.

Aan het eind van de Koude Oorlog beleefde de westerse geest een van zijn meest triomfantelijke momenten. Het was een heerlijk gevoel voor de VS en Europa om het grote Sovjetrijk te hebben
verslagen zonder een schot te lossen. Men geloofde dat het Westen had getriomfeerd. Francis Fukuyama schreef zijn beroemde essay: ‘Het Einde van de Geschiedenis’. Hij schreef min of meer dat de rest van de wereld niets anders te doen stond dan een kopie te worden van het Westen. Die gevaarlijke denkrichting gaat geheel voorbij aan het feit dat andere samenlevingen anders zijn. Dat de grote meerderheid van de wereldbevolking helemaal geen kopie van het Westen wil worden. Ze willen hun eigen samenlevingen ontwikkelen door iets te lenen van de beste westerse praktijken maar niet per se alles. We veranderen van een monoculturele wereld in een multiculturele wereld. Van de ene succesvolle cultuur in vele succesvolle culturen. En die andere succesvolle culturen zijn geen kopieën van het Westen. Ze hebben een hele andere kijk op de wereld. Je moet je ze de hand reiken en ze begrijpen. De pragmatische opvatting is om te zeggen: jij bent anders dan ik, maar ik kan proberen je te begrijpen. Ik kan proberen te snappen hoe je werkt, wat je doet enzovoort. Tot nu toe, zeker sinds het eind van de Koude Oorlog is het westerse denken heel ideologisch geworden. Het gelooft dat de geschiedenis maar één pad bewandelt. Nu zijn er ineens veel verschillende paden. En uw denken moet open staan voor die mogelijkheden. Daarom is er een nieuw pragmatisme nodig om het westerse denken te voeden.

IJ.v.V.
Het klinkt als een nachtmerrie voor het westerse denken. Ik hoop dat het geen nachtmerrie is.

K.M.
De reden waarom Aziatische samenlevingen nu succes hebben is dat ze eindelijk begrip hebben
en open staan voor de zeven pijlers van westerse wijsheid en die ook gaan toepassen. Als ik zeg dat de opkomst van Azië te danken is aan de toepassing van de pijlers van de westerse wijsheid is dat niet antiwesters. En wat nog belangrijker is: de rest van de wereld wil in veel opzichten de succesvolle westerse middenklasse nabootsen. Ze willen het Westen helemaal niet domineren. Dat hoeven ze niet.

IJ.v.V
U zegt dat die economieën tot bloei kwamen omdat ze de zeven pijlers van de westerse wijsheid toepasten. Wat zijn die pijlers?

K.M.
Ik zal wat voor de hand liggende noemen. De eerste en meest voor de hand liggende is vrijemarkteconomie. In 1980 was ik voor het eerst van mijn leven in China. China was toen nog maoïstisch. De hervormingen waren nog maar net begonnen. Ik ging in Beijing naar de kapper. Die kapper knipte mijn haar geweldig. Hij deed er een uur over. Toen hij klaar was, zei ik: dank u wel, maar waarom doet u er zo lang over? Hij zei: Of ik nou vijf mensen knip, tien of twintig ik krijg net zoveel betaald, dus waarom zou ik me haasten? Het was een ijzeren rijstkom. De Chinese economie groeide niet. Op het moment dat China de ijzeren rijstkom kapot sloeg en prikkels van de vrije markt toeliet. China heeft al dertig jaar de snelst groeiende economie van de wereld. Alleen door de vrijemarkteconomie toe te passen. China heeft de meeste inwoners van de wereld. 1,3 miljard. Dat het de snelst groeiende economie van de wereld heeft is net zo onnatuurlijk als dat de dikste jongen van de klas de 100 meter sprint wint. Dat is heel opmerkelijk. Dat toont wel de macht van de vrijemarkteconomie. En dan wetenschap en technologie. Het Westen kon de wereld domineren omdat het altijd superieur was op het vlak van wetenschap en technologie. Maar er vindt nu een opmerkelijke verschuiving plaats.

Een coverstory van Time Magazine meldde dat in 2010 90 procent van alle gepromoveerden in wetenschap en technologie Aziaten zouden zijn. Over twee jaar. Misschien geen 90 procent, maar het is 'n opmerkelijke verschuiving. Als je nu op Amerikaanse universiteiten kijkt dan hebben de meeste promovendi Aziatische namen. Op het vlak van primair wetenschappelijk onderzoek ligt Azië nog achter. Dat lijdt geen enkele twijfel. Maar de Aziaten investeren enorm op die terreinen. Neem bijvoorbeeld biotechnologie. Ik was stomverbaasd toen een bestuurder van Harvard naar Singapore kwam. Hij zocht mij op in mijn werkkamer. Ik vroeg: Waarom komt u naar Azië? Harvard is toch de nummer 1 van de wereld? Hij zei: Wij weten dat er heel goed nieuw onderzoek wordt verricht in deze regio. Wij willen daar graag meer van weten. Ik heb een jaar op Harvard doorgebracht. In het jaar 1991-1992. In 1991-1992 zou een bestuurder van Harvard niet naar Azië komen en zeggen: Ik wil weten wat er in Azië allemaal gebeurt. Het feit dat hij nu wel komt, duidt erop dat er in Azië iets aan de hand is. Zelfs op het gebied van primair wetenschappelijk onderzoek. Een andere pijler is meritocratie. Om dat uit te leggen gebruik ik Brazilië als voorbeeld. Waarom is Brazilië wel altijd een voetbalgrootmacht maar op economisch gebied een middelgrote macht? Bij de zoektocht naar voetbaltalent gaan de Brazilianen naar de hoogste, de midden- en de laagste klasse. Zelfs naar de sloppenwijken. En als ze 'n jongen zien die 'n aardige bal kan trappen, zeggen ze: kom voor Brazilië spelen. Maar economisch talent zoeken ze in de hoogste en middenklasse en daar laten ze het bij. En de grote verschuiving in Azië is dat de Aziaten eindelijk doorhebben dat er talent zit tussen de honderden miljoenen mensen aan de onderkant.

De simpelste verklaring voor de huidige opkomst van Azië is dat Azië 's werelds grootste voorraad
aan intellectueel vermogen heeft. Het had de grootste niet-aangesproken voorraad aan intellectueel vermogen. En nu wordt die voorraad wél aangesproken. En dat voedt die enorme groei in Azië. Dat hebben de Aziaten ook van het Westen geleerd. Dat er in alle lagen van de bevolkingtalent zit.

IJ.v.V.
Wat me van uw boek verbaasde is dat één pijler die ik verwacht had, ontbreekt: democratie. Waarom?

K.M.
Ik heb bewust democratie niet genoemd omdat de Aziaten de les hebben geleerd dat de kritieke factor in ontwikkeling noch democratie is, noch het ontbreken ervan. Een niet-democratische samenleving, zoals China, kan succes hebben en een niet-democratische samenleving, zoals Noord-Korea, kan falen. Een democratie, zoals India, kan succes hebben en een democratie, zoals de Filippijnen, kan falen. De kritieke factor in ontwikkeling is niet democratie of het ontbreken ervan. De kritieke factor is goed bestuur. Daar moeten de Aziatische landen zich op richten. De reden waarom het Aziatische verhaal zo fascinerend is, is dat er niet maar één model is. China is een model, India een ander. En ze verschillen enorm. Het is belangrijk om te begrijpen hoe divers Azië is. Als Aziatische landen willen slagen moeten ze zich richten op goed bestuur. Dus als zij de zeven pijlers van de westerse wijsheid toepassen..

Ik leg overigens ook de nadruk op de rechtsstaat. Als de rechtsstaat voor een veilige omgeving kan zorgen met name een veilige omgeving voor eigendom en intellectueel eigendom dan is dat heel gunstig voor de groei en de ontwikkeling. Dus als je moet kiezen tussen democratie en rechtsstaat dan zeg ik: kies eerst voor de rechtsstaat. Ontwikkel je samenleving, dan komt die democratie er ook wel.

IJ.v.V.
Waar zie ik die rechtsstaat in China?

K.M.
Dat is een goede vraag. Kijk eens naar waar China stond in de maoïstische tijd en waar China nu staat. Eén van de meest kostbare onderdelen van de Amerikaanse revolutie was dat ze in privé-eigendom geloofden. Tegenwoordig hebben veel Chinezen privé-eigendom. En dat wordt beschermd door de wetten van de staat. Het kan niet zomaar worden afgepakt. Daarom groeit de Chinese economie. Het land dat het hoogste aantal nieuwe rechters voortbrengt China. En die rechters bestuderen de westerse wetten en proberen ze toe te passen. De Chinese regering weet dat China zonder rechtsstaat de volgende stap van de economische ontwikkeling zal missen. Elke stap brengt je hoger. En als je wil dat de grote industrieën in China investeren moet je het intellectueel eigendom beschermen. Er valt nog veel aan te merken maar elk jaar laat weer een positieve trend zien. En dat moet in alle nieuwe Aziatische landen gebeuren.

IJ.v.V.
Dus tegen westerse intellectuelen zegt u: lees ons niet de les over hoe de situatie zou moeten zijn maar kijk naar wat er de afgelopen 20 jaar is gebeurd.

K.M.
Kijk naar de trend. Gaan die samenlevingen vooruit, veranderen ze, worden ze open? En luister naar de stem van hun bevolking. Een klein teken aan de wand: lange tijd was er een uittocht van het intellect van Azië naar het Westen. En dat was in veel opzichten prima. De voormalige premier van India, Rajiv Gandhi, werd gevraagd: Bent u niet bang voor een uittocht van het intellect? Hij had een briljant antwoord: liever een uittocht van het intellect dan het intellect op de tocht. Als dat intellect benut, gevoed en ontwikkeld kan worden komt het op de lange termijn ten goede aan de Aziatische economieën. En wat zien we nu? Er vindt een omgekeerde uittocht plaats. Mensen die gepromoveerd zijn aan Amerikaanse universiteiten gaan terug naar India. En raad eens? Ze gaan terug naar China. Waarom? Als China een gesloten samenleving is een repressieve samenleving zonder enige vrijheid waarom komen de slimste koppen dan terug naar de universiteiten? Elk jaar gaan meer dan 20 miljoen Chinezen naar het buitenland. En weet u? Ruim 20 miljoen Chinezen komen ook weer terug. Het is anders dan vroeger de sovjets. Als die de kans kregen om te vertrekken vroegen ze asiel aan. Maar heel weinig Chinezen doen dat. Ze komen allemaal terug.

IJ.v.V.
Lee Kuan Yew, de stichter van Singapore, zei: eerst economie en dan, wellicht, democratie. Maar voor westerse oren heeft zo'n opmerking een pijnlijke klank.

K.M.
Ik ben blij dat u zegt dat het voor westerse oren pijnlijk is. Dat geeft aan hoe slecht het Westen zijn eigen geschiedenis kent. De langstdurende democratie ter wereld is die van de VS. In 1776 predikten zij de gelijkheid van de mens. Raad eens. Het duurde bijna 100 jaar voordat de slavernij werd afgeschaft. Het duurde 150 jaar voordat de vrouwen stemrecht kregen. En het duurde bijna 200 jaar, tot de jaren 1960 voordat de zwarten effectief stemrecht kregen. 200 jaar. Als Amerika er 200 jaar over deed na een heel voorspoedig begin om tot volledige democratie te komen en China dat in 50 jaar doet, dan is dat best snel. Best goed. Waarom verwacht u dat China dat in één klap kan? Waar het om gaat is dat die samenlevingen open worden en de goede richting op gaan. Myanmar gaat de verkeerde kant op. Dat kent totaal geen ontwikkeling of verandering. Maar China gaat de goede kant op. Daarom geloven veel Aziaten dat, als het Westen China de les leest er iets anders meespeelt. Waarom sluit u de ogen voor de verbeteringen in China? Feit is dat u bang bent voor de opkomst van China. U maakt zich er zorgen om en u ziet alleen de tekortkomingen. Elke samenleving heeft tekortkomingen. In het oosten zijn dat de mensenrechten. Ik geloof dat de hele wereld de kant op moet gaan van toenemend respect voor mensenrechten. We moeten de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens toepassen. Daar geloof ik ook in. Maar waar het Westen zich niet bewust van is is dat het Westen een dubbele moraal heeft als het om mensenrechten gaat. De rest van de wereld ziet die dubbele moraal. Jullie zien het niet en lezen ons de les. Westerse intellectuelen gaan maar door met hun incestueuze op zichzelf gerichte, zelfgenoegzame interne dialoog. Daarmee versterken ze elkaars vooroordelen tegen de rest van de wereld. Dat is heel gevaarlijk.

IJ.v.V.
Ziet u dat vaak?

K.M.
Elke dag weer. Kijk maar in de kranten. De ‘International Herald Tribune’, de ‘Financial Times’ de ‘Wall Street Journal’. Voortdurend lezen ze China de les. Over hoe China moet veranderen en zich aanpassen. Toe zeg. De Chinezen hebben al 30 jaar de snelst groeiende economie van de wereld.
De Chinezen hebben hun samenleving diepgaand geopend. Een van de schokkendste opmerkingen is van de Indiase intellectueel Pratap Bhanu Mehta: 'Het verschil tussen China en India is dat India een open samenleving is met een gesloten geest en China is een gesloten samenleving met een open geest.' En het feit dat een Indiase intellectueel ziet dat de Chinese geest zich open .en het Westen niet ziet dat de Chinese geest zich opent is erg opmerkelijk.

IJ.v.V.
Komt dat niet omdat democratie één van de pijlers van het westerse denken is en China duidelijk geen democratie is?

K.M.
U heeft helemaal gelijk. Eén van de dingen die ik in mijn boek aanstip is dat de verheerlijking van democratie een heilige koe is in het westerse denken. En ironisch genoeg...

IJ.v.V.
U noemt het zelfs blinde verering van democratie.

K.M.
Ik geloof, en daar hamer ik op dat op de lange termijn alle samenlevingen democratisch moeten worden. Er is geen andere eindbestemming. Over de bestemming bestaat geen twijfel, wel over de weg ernaartoe. Het Westen gaat ervan uit, met name de laatste tijd dat je ineens van een niet-democratie in een democratie kunt veranderen. De geschiedenis leert ons dat dat niet kan. Kijk bijvoorbeeld naar Rusland. Toen dat plotsklaps veranderde van een communistisch systeem in een democratie, vond daar een economische implosie plaats. De levensstandaard ging omlaag de kindersterftecijfers gingen omhoog de levensverwachting daalde het Russische volk leed zwaar. En om te begrijpen waarom de Russen zo verbitterd zijn jegens het Westen... Toen ze het in de jaren '90 zo zwaar hadden juichte het Westen: goed zo, Rusland, jullie zijn democratisch. En de Chinezen zijn ook niet dom. Zij hebben kunnen zien hoezeer de Russen leden onder die plotselinge overgang. En hoe het Westen juichte toen de Russen zo leden. En ze zeggen: dat doet het Westen ook met ons. Zij juichen als wij ook lijden. Verplaatst u zich eens in de Chinezen. Kijk naar de afgelopen 200 jaar. De afgelopen 30 jaar waren de beste voor het Chinese volk. 400 miljoen mensen ongeveer de bevolking van Europa zijn de armoede ontstegen. Dat is een groot geschenk voor het Chinese volk. En in plaats van te applaudisseren voor de prestatie van de Chinezen houden de westerse media China elke dag voor: Waarom hebben jullie geen democratie? En de Chinezen hebben er genoeg van om naar die preken te luisteren.

IJ.v.V.
Zeggen ze dat tegen u?

K.M.
Ja, natuurlijk. Ik vertelde een verhaal in mijn vorige boek ‘Beyond the Age of Innocence: Rebuilding
Trust Between America and The World’. Een van China's machtigste intellectuelen zei tegen mij: ‘Vóór Guantánamo als de Amerikanen ons de les lazen over mensenrechten waren wij 't officieel met ze oneens maar vanbinnen dachten we: de Amerikanen mogen ons de les lezen. Hun mensenrechtenniveau is zo hoog, het onze zo laag’. Hij zei: ‘Na Guantánamo is alles veranderd’. En de Chinezen zeiden tegen de Amerikanen: pardon wij slaan mensen, jullie slaan mensen wat is het verschil? Lees ons niet meer de les. Breng eerste je eigen mensenrechten op orde. En als u tien jaar geleden tegen mij had gezegd dat het eerste moderne ontwikkelde land dat weer marteling zou toepassen de VS zou zijn, had ik gezegd: nooit. Dat gebeurt nooit. Het ongelooflijke is gebeurd. Maar nog verbazingwekkender is dat westerse intellectuelen nog steeds dezelfde morele hoge toon aanslaan en de rest van de wereld de les willen lezen nu zij zich zelf misdragen. En de rest van de wereld ziet die dubbele moraal. En ze zeggen: alsjeblieft, hou op met de rest van de wereld de les te lezen. De Chinezen denken hard na over de toekomst van hun samenleving. Premier Wen Jiabao zegt: Ja, we weten dat China moet veranderen. Ja, we weten dat China democratisch moet worden. Maar de grote uitdaging is hoe ze van het huidige systeem overgaan naar een democratie, met behoud van de politieke stabiliteit. Die stabiliteit hebben ze nodig. In het Chinese denken is de grootste zorg niet het ontbreken van vrijheid de grootste zorg is wat zij ” luan” noemen: chaos.
De Chinese geschiedenis heeft heel veel chaos gekend. Het Westen snapt niets van die Chinese obsessie voor orde. De Chinese obsessie voor orde is gebaseerd op 2000 jaar ervaring. Met eeuwen van wanorde. Die eeuwen van wanorde willen ze niet meer.

IJ.v.V.
Dus het Westen is niet bang voor China, maar de Chinezen zijn bang voor de Chinezen. De Chinezen zijn ook bang voor wanorde in China. Daarom willen de Chinezen een geleidelijke verandering.

K.M.
De beste manier om de Chinezen aan te sporen tot geleidelijke verandering is om de Chinezen naar je toe te halen. Hoe meer Chinese studenten hoe meer Chinese toeristen naar Europa komen en zeggen: waarom kan dit niet ook in China? Dan gaan zij voor verandering zorgen. Zo hervorm je China. Maar als je 't fijn vindt om China te boycotten, zal het zich afsluiten. Mao Zedong. Lees nog maar 's wat hij zei. Hij zei: ‘Het geeft niet als er een atoomoorlog komt tussen China en Amerika. Als er een atoomoorlog komt, verdwijnen alle Amerikanen en de halve Chinese bevolking. Dan blijft half China nog over’. Dat is iets wat Mahmoud Ahmadinejad gezegd had kunnen hebben. Raad eens? Nixon ging naar Beijing en schudde de hand van de man die dat zei. En hoe ging het met China?
China heeft zich volledig hervormd. Waarom kijken jullie niet naar de samenleving in plaats van naar het individu?

Het Westen moet zich beraden op hoe het zich gaat aanpassen. Maar dat heeft het nog niet gedaan. Erger nog: het Westen is van competent incompetent geworden in de aanpak van belangrijke wereldproblemen zoals terrorismebestrijding, klimaatverandering en nucleaire non proliferatiekwesties. Deze incompetentie, met desastreuze gevolgen versterkt het westerse gevoel
van onveiligheid. We stevenen dan ook af op een ernstige crisis binnen de wereldorde als het Westen zijn koers niet bijstelt. Bij de overweging van toekomstige strategische opties zouden westerlingen moeten stilstaan bij de Chinese wijsheid en het Westerse woord crisis moeten gaan zien als de twee Chinese karakters voor 'gevaar' en 'kans'.Te veel westerlingen zien gevaren. Slechts weinigen zien kansen.

IJ.v.V.
In uw boek bent u heel kritisch over Europa. U stelt dat Europa heeft gefaald in 't verspreiden van zijn invloed buiten de christelijke wereld. Kunt u dat toelichten?

K.M.
Een van de obsessies in mijn leven is wat ik noem: 's werelds grootste historische raadsels. Nadat Europa tot bloei was gekomen ontwikkelde Noord-Amerika zich eerst. En na Noord-Amerika...Als je geschriften uit de vroege 20ste eeuw leest dacht iedereen dat Latijns-Amerika tot bloei zou komen. Dat is niet gebeurd. De reden is onduidelijk. Als je naar Europa kijkt, Europa was heel succesvol. Normaliter verspreidt dat succes zich naar omringende landen. Wat interessant is, is dat het Europese succesverhaal beperkt is gebleven tot christelijke landen. Zelfs Marokko, Tunesië en Algerije die zo dichtbij liggen hebben niets meegekregen. In Azië zie je 't tegenovergestelde. In Azië verspreidt 't succes van 'n Aziatisch land zich naar zijn buren in 'n doorlopend golfeffect. De bloei van Japan leidde tot de bloei van Korea, Taiwan, Hongkong en Singapore. Toen kwam zuidoost- Azië tot bloei: Thailand, Maleisië en Indonesië. En toen Deng Xiaoping die landen bezocht, zei hij: Waarom zijn die landen verder ontwikkeld? En hij veranderde China. En toen China tot bloei kwam, zei India: als China 't kan, kunnen wij 't ook. Wij zijn net zo goed als zij. Landen in 't westen van Azië zeggen nu: Als India 't kan, waarom wij dan niet?

Er is 'n leerproces gaande. In m'n vorige boek, dat ik heel gemeen ‘ Can Asians Think‘ heb genoemd, staat ’n essay waarin wordt gesuggereerd dat Europa het prima vond om als ontwikkeld land bovenaan te staan en de moslimburen arm te houden. Dat was een heel kortzichtig beleid. Om die modernisering niet te verspreiden. Want het gevolg daarvan. In m'n boek staat ’n grafiek waarop te zien is dat in 1950 in Europa veel meer mensen woonden dan in Noord- Afrika. Maar in 2050 zullen er veel meer mensen in Noord- Afrika wonen dan in Europa. Wil Europa niet liever moderne, ontwikkelde buurlanden dan achtergebleven, arme buurlanden? Waarom heeft Europa z'n eigen omgeving niet ontwikkeld? Als islamitische staten moderniseren…

Bob Zoellick heeft als onderminister van Buitenlandse Zaken ’s gezegd dat China 'n verantwoordelijke bewaarder van de wereldorde moest worden. Daar is China ook mee bezig. Omdat China 't meeste voordeel heeft van de nieuwe wereldorde. Als je er 't meeste profijt van hebt, wil je wel verantwoording dragen. Stelt u zich een wereld voor waarin alle islamitische staten moderniseren. Ze krijgen een middenklasse, ze worden welvarend, de armoede verdwijnt. Dan willen ook zij verantwoordelijke bewaarders van de wereldorde worden. Iran is eenn duidelijk voorbeeld. Iraniërs hebben een goed geheugen als het om geschiedenis gaat. Zij zien de Perzische beschaving als gelijkwaardig aan de Chinese beschaving. Ze vinden de Perzische beschaving superieur aan de Indiase omdat zij India veel geleerd hebben. Stel: je woont in Iran en je ziet de ontwikkeling in China. En India ook. Dan denk je: waarom Iran dan niet? De Iraniërs willen bij de moderne wereld horen. En net nu de Iraniërs bij de moderne wereld willen horen isoleert het Westen ze. En dat moet je nou juist niet doen. Haal ze uit dat isolement. Laat de Iraniërs contact leggen met de wereld. Dan gaat Iran ook verantwoordelijkheid nemen. In Iran wonen zo'n 60 tot 70 miljoen mensen. Volgens alle peilingen zijn Iraniërs de meest pro-Amerikaanse mensen in het Midden-Oosten. Dus waarom kijkt Europa alleen naar Ahmadinejad?

IJ.v.V.
Hij vertegenwoordigt de Iraniërs.

K.M.
Zal ik u 's iets vertellen? Toen Bush verklaarde dat Iran deel uitmaakt van de ‘As van het Kwaad’ weet u wie toen president van Iran was? Khatami. Die had een oproep gedaan tot 'n dialoog tussen de beschavingen. En jullie reactie is: Iran hoort bij de ‘As van het Kwaad’. Waarom ben je dan verbaasd als Ahmadinejad wordt gekozen? Toen Iran contact wilde leggen, sloegen jullie de deur dicht. Waarom zet je de deur niet open voor Iran? Leg er contact mee. Laat Iraniërs studeren aan Europese en Amerikaanse universiteiten. Net zoals er Chinezen studeren. Mettertijd zal Iran veranderen.

Geloof mij. Het is echt zaak om af te stappen van die westerse idee-fixe: dat je problemen oplost met sancties. Met sancties gooi je een samenleving op slot en verandert er niks. Hoe komt het dat Europa, wiens landen geopolitiek bijzonder competent waren. Als jullie niet competent waren, hoe zou een klein land als Portugal een piepklein land Zuid-Amerika kunnen koloniseren: Brazilië en Afrikaanse landen als Angola en Mozambique? Ze namen 'n hap India: Goa. En een hap China: Macao. Dat is verbluffend. Dat noem ik nou geopolitieke bekwaamheid van de bovenste plank.
En nu zie je dat diezelfde Europese landen die al zo lang geopolitiek succesvol zijn geopolitieke onbenullen worden. Kijk toch hoeveel tijd de Europeanen besteden aan discussies over de interne reorganisatie van Europa zonder aandacht voor al hun grenzen. Alsof je bezig bent om de dekstoelen op de Titanic te herschikken terwijl 't schip al zinkt. Dat is geopolitiek incompetent. Europa's prioriteit moet zijn hoe je de islamitische buurlanden moderniseert.

En het beste nieuws dat mijn boek Europeanen brengt, en dit is echt goed nieuws, is dat de islamitische landen nooit het idee hadden dat ze met succes konden moderniseren. Maar toen ze zagen wat er gebeurd is in China en in India en in Azië, dachten ze: dat kunnen wij ook. Op de omslag van mijn boek zie je geen foto van Shanghai. Dit is een foto van Dubai. Ik koos met opzet voor Dubai om duidelijk te maken dat ook de islamitische landen zullen moderniseren.

IJ.v.V.
Begrijpt u dat 't Westen bang is? Dat de mensen bang zijn voor hun baan? Bang dat hun levensstandaard achteruit gaat?

K.M.
Ja, dat begrijp ik. En ik denk ook dat die angst terecht is. Er komen zulke grote veranderingen aan dat ze zich zullen moeten aanpassen. Het is een Europese econoom geweest, Joseph Schumpeter die zei dat kapitalisme leidt tot scheppende vernietiging. Toen bijvoorbeeld de auto werd uitgevonden en de massaproductie begon was dat de doodsteek voor de rijtuigindustrie. Wat moet je met paard en wagen als je 'n auto hebt? Dus naarmate meer economieën kapitalistisch worden komt er steeds meer scheppende vernietiging. Het spreekt dus vanzelf dat sommige Europese economieën die concurrerend waren dat niet kunnen blijven. Die moeten zich aanpassen. De boodschap die wij in Singapore onze bevolking meegeven is dat je je leven lang moet blijven leren. En jezelf aanpassen. Het is eigenlijk hardvochtig om je arbeiders niet voor te bereiden op die concurrentie. Want dan tover je ze 'n illusie voor. Je laat ze in de waan dat ze hun leven lang hetzelfde werk kunnen doen.
En dat kan niet meer in de wereld van morgen. Dus ik begrijp die zorgen en die angsten. Maar als die ertoe leiden dat Europa en Amerika zich protectionistisch opstellen is dat op den duur slecht voor ons allemaal.

De grote les die we hebben geleerd is dat protectionisme niet werkt. Open markt- economieën werken, daar moeten we naartoe blijven werken. En op veel gebieden hebben veel Europese industrieën ook nog zo'n enorme voorsprong. Neem de Duitse productie van fabrieksmachines. De Duitsers hebben zo'n voorsprong, die haalt niemand zomaar in. Ze exporteren hun fabrieksmachines dan ook als een gek naar China. Daar concurreren ze goed. Het kan dus wel. Maar je moet je aanpassen. En stoppen met dingen als textiel. Want daarin kun je niet met China concurreren. Onmogelijk.

IJ.v.V.
Wat gebeurt er als het Westen er niet in slaagt uw aanbevelingen op te volgen?

K.M.
Het Westen kan falen op allerlei manieren. Het kan falen door zich te verzetten tegen verandering. Dat zou een ramp zijn. Het kan falen door protectionistisch te worden. Ook een mogelijke ramp. Het kan falen door vast te houden aan beleid dat de islamitische wereld als vijandig ervaart. Wat je een westers gehoor het moeilijkste aan het verstand kunt brengen is dat het westerse denken de luiken heeft gesloten. Dat men vastzit in één enkel cultureel hokje. En dus geen oog heeft voor de andere culturele hokjes waar leven opbloeit. Dus mijn belangrijkste boodschap voor de westerlingen is: zet je culturele luiken open. En zie in dat de 21ste eeuw enorm zal verschillen van de 19de en 20ste eeuw. Jullie denken dat de rest van de wereld zich moet aanpassen. Maar het is het westerse denken dat moet veranderen.