Geen doemdenker, maar een doendenker

Zoom

Paul Hendriksen

Paul Hendriksen is een van de initiatiefnemers van Transition Towns Nederland, een project dat onder meer in zijn woonplaats Deventer van start gaat en zich richt op de bouw van gemeenschappen die geheel zelfvoorzienend en olieonafhankelijk functioneren.

Paul Hendriksen over het project Transition Towns in Nederland

Hij begon als journalist, werkte vervolgens dertien jaar bij COS Overijssel, een regionaal kennis- en expertisecentrum op het gebied van ontwikkelingsvraagstukken en internationale samenwerking maar boven alles is Paul Herdriksen een ambassadeur van het doendenken. In Deventer is hij aan de slag gegaan met de duurzame ideeën: Transition Towns.

Transition Towns speelt in op twee onontkoombare ontwikkelingen waar onze samenleving mee te maken heeft: “peakoil” en de klimaatveranderingen die met onze olieconsumptie gepaard gaan. Peakoil betekent: het einde van de goedkoop winbare olievoorraad is in zicht. En het probleem is: we zijn olieverslaafd. Onze hele maatschappij en economie zijn gebaseerd op olieconsumptie.

Wat wil Transition Towns hieraan doen?
Paul Hendriksen: ‘Transition Towns wil een omschakeling teweeg brengen door ervoor zorgen dat we niet langer afhankelijk zijn van olie. De inzet hierbij is het herstellen van de lokale veerkracht en economie, met als einddoel een energiearme samenleving creëren. Dit willen we bereiken door op kleine schaal werkgroepen op te zetten die zich bezig houden met duurzame projecten rondom de thema’s voedsel, afvalverwerking, energie, onderwijs, jeugd, economie, vervoer, water en lokaal bestuur. Voorbeelden hiervan zijn het aanleggen van moestuinen, het bouwen van duurzame huizen en andere initiatieven die burgers zelf naar voren brengen. Het is hierbij belangrijk dat er een natuurlijke betrokkenheid tussen de mensen ontstaat, een soort “wij-gevoel”. Als het project op een te grote schaal plaatsvindt zal dit niet lukken en daarom moeten grote steden opgedeeld worden in natuurlijke villages van 5000 tot 15.000 mensen. In Deventer, met 97.000 inwoners, willen we de oude dorpen als natuurlijke villages omvormen. Transition Towns is zo opgezet dat er toegewerkt wordt naar een soort momentum, een omslag in het denken en doen en het mobiliseren van een groep mensen. Vervolgens is het de bedoeling dat deze groep mensen een energie-afbouwplan gaat schrijven. De hierboven genoemde werkgroepen dragen elk hun steentje bij aan dit toekomstscenario. En nadat we de gemeentelijke overheid zover hebben gekregen dat zij dit plan overneemt, wordt er overgegaan tot de uitvoering.’

Wie heeft dit bedacht?
PH: ‘Het project Transition Towns is in Engeland gestart onder leiding van Rob Hopkins. Hopkins schreef The Transition Handbook waarin hij zijn aanpak ontwikkelde om steden uit hun olie-afhankelijkheid los te maken en om te vormen naar energiearme gemeenschappen. De eerste Transition Town ging eind 2006 in het plaatsje Totnes van start. Ondertussen zijn er in Engeland al ruim 85 projecten onder dezelfde noemer. Er wordt enorm positief op gereageerd, mensen zijn heel enthousiast.’

Zoom

Marsden & Slaithwaite Transition Towns (MASTT) zijn de 28e Transition Towns ter wereld

Wat maakt Transition Towns anders dan conventionele milieubewegingen?
PH: ’Veel conventionele milieu-organisaties schetsen alleen doembeelden en verwachten vervolgens dat mensen wel in actie komen. Dat valt in de praktijk vies tegen. Transition Towns schetst geen schrikbeeld, maar juist een positief toekomstbeeld. Dit werkt enthousiasmerend , wat weer creativiteit stimuleert. En dit is juist nodig om tot actie over te gaan. Dit zie je terug in de grote schaal waarop Transition Towns nu al bezig is: wereldwijd worden er al in ongeveer 700 steden en dorpen Transition-initiatieven voorbereid. In Nederland is net een landelijke organisatie opgericht. De initiatiefnemers hiervan zijn mensen uit Groningen, Utrecht, Maassluis, de Amsterdamse wijk de Pijp en Deventer. Daarnaast is Omslag betrokken bij het project, een organisatie uit Eindhoven die mensen bijeenbrengt rond thema’s als milieu, vrede en cultuur. Zij hebben onlangs uitgebreid bericht gedaan van alle plannen en de grote hoeveelheid reacties die Omslag gekregen heeft lijkt een voorbode voor succes te zijn. De aanloopdag die ze op 15 november georganiseerd hebben over Transition Towns zit nu al helemaal vol. Een tweede is nu gepland voor 17 januari.’

Zoom

40203649

Waar komt uw motivatie vandaan om dit project in Nederland te starten, waarom is dit nodig?
PH: ‘Het is schokkend om erachter te komen dat werkelijk alles geproduceerd wordt met behulp van olie en dus alle productie te maken heeft met de beschikbaarheid van olie. Deze beschikbaarheid komt tot een einde. Wat betekent dit voor de komende generatie? Daarnaast komt er bij mij nog een stuk emotie bij kijken omdat ik twee kleine kinderen heb. Dit is een extra drijfveer om de wereld mooi achter te laten, zodat zij ook een toekomst hebben. Dit is het inspirerende van Transition Towns: het wil een toekomst scheppen waarin de samenleving meer ontspannen is. Mensen moeten van elkaar leren om het project te laten slagen.’

Hoe haal je een hele gemeenschap over om mee te doen? Hoe motiveer je mensen?
PH: ‘Door vanuit een bottom up perspectief te werken. De Deventer stuurgroep waar ik in zit is opgericht met het idee dat als Transition Town Deventer loopt, de groep zichzelf weer opheft. Er worden vanuit alle dan actieve werkgroepen vertegenwoordigers aangewezen die samen belangrijke knopen doorhakken. Het succes van Transition Towns heeft te maken met de praktische instelling van het project. Het is dus juist de bedoeling dat de gemeenschap zelf projecten naar voren brengt en dat die dan uitgevoerd worden. Hierdoor mobiliseer je een grote groep omdat je dingen doet die zij belangrijk vinden. Dit is een van de krachten: eerst draagvlak creëren, dan overgaan tot de uitvoering.’

En de overheid?
PH: ‘In het boek The Transition Handbook van Rob Hopkins staan 12 stappen beschreven. Deze stappen zijn een soort handvatten om mee aan de slag te gaan, ze hoeven niet allemaal uitgevoerd te worden. Op de website van Transition Towns staat een primer (een bondige samenvatting) waar deze stappen te lezen zijn. Stap negen bijvoorbeeld gaat over het opbouwen van draagkracht. En als er draagkracht onder de bevolking is, als zij allemaal staan voor dit project dan zou het toch raar zijn als de overheid hier nog problemen mee heeft?’

Hoe zit het met de financiën?
PH: ‘Er zijn altijd subsidiepotjes te regelen bij de gemeente of bij de provincie. We willen de kosten voor individuen zo laag mogelijk houden, maar een eigen bijdrage is onontkoombaar. Als mensen er de noodzaak van in zien, dan zal dit niet een groot probleem zijn.'

Zoom

Het planten van fuit- en notenbomen

Welke obstakels moet u in Nederland overwinnen met het opzetten van Transition Towns?
PH: ‘Vooral de media, zij verspreiden verwarrende berichten. Naast een artikel over klimaatverandering zie je bijvoorbeeld een advertentie over spotgoedkope vluchten naar Ibiza. Hierdoor wordt het probleem niet serieus genomen. De media verdeelt het nieuws in urgente en minder urgente problemen. Op dit moment is de kredietcrisis het meest urgente probleem. Hier wordt dan ook het meeste aandacht aan besteed. En hierdoor minder aan de olie- en milieucrisis. We moeten dus een paar drempels overwinnen wat betreft de beeldvorming van mensen. Aan de andere kant werken de internationale ontwikkelingen ook in ons voordeel. Het einde van de olievoorraad is in zicht en in november komt het Internationaal Energie Agentschap naar buiten met een rapport hierover. Er zijn al wat dingen van naar buiten gelekt en dat is niet mis: zij voorspellen een oliecrisis in 2010. Mensen moeten echt in gaan zien dat er verandering moet komen. Het boek van Rob Hopkins haalt voor het teweeg brengen van veranderingen ervaringen en methodieken aan van deskundigen uit de verslavingzorg. Het speelt in op verslavingspatronen, want dat zijn we: verslaafd aan olie. We moeten een aantal stappen doorlopen om tot een andere koers te komen. Een van deze stappen is de realisatie ‘dit is slecht voor mij’. Transition Towns kent hierdoor twee niveaus. Ten eerste de fysiek zichtbare projecten, maar daarnaast moet er ook een inner transition plaatsvinden. Het opnieuw verbinden van onszelf met de aarde en de omgeving.’

Zoom

Het Transitie Handboek door Rob Hopkins

Hoe lost u deze drempels op?
PH: ‘Het probleem zit hem niet zozeer in de middelen. Maar in de premisse dat onze economie moet groeien. Alles moet steeds groter en meer worden. Hierdoor zijn weer meer grondstoffen nodig, verbruiken we meer energie en hebben we steeds meer ruimte nodig. Hierdoor is onze samenleving in de essentie niet duurzaam. Daarom moeten we op een fundamenteel andere manier leren kijken naar onze plek in de natuur, in de wereld. Onze planeet is eindig, dus we kunnen niet in een lineaire lijn blijven denken en doen.’

Tot slot: hoe ziet u de toekomst?
PH: ‘Ik ben een optimist, dat zit in mijn bloed. Ik heb er zin in.’