Geen koeien, maar zonnepanelen

Zoom

40173823

Daken vol zonnecellen in Duitsland

Het klinkt als een ongeloofwaardig sprookje: een land waar boeren massaal hun koeien verruilen voor fotovoltaïsche panelen, waar ouderen een dik pensioen bij elkaar klussen met behulp van het zonlicht en waar burgers hun inkomsten uitbreiden door milieuvriendelijke energie-installaties aan huis. Bij onze oosterburen is dit echter werkelijkheid. Sinds de invoering van de feed-in tariff wet, ook wel Erneuerbare Energie Gesetz (EEG), in 2000, zijn Duitse elektriciteitsbedrijven bij wet verplicht om groene stroom in te kopen voor een hogere prijs dan de marktprijs. Hoe werkt deze wet precies en wat zijn de gevolgen ervan?

De feed-in tariff wet (FIT) in Duitsland

In Duitsland is een ware zonnerevolutie gaande, waarin burgers gezamenlijk strijden tegen de mondiale opwarming van de aarde. Niet voor niets wordt Duitsland ook wel de zonne-economie van de wereld genoemd. Zoals Rob van Hattum in de Tegenlicht-aflevering ‘Here comes the sun’ beschrijft: ‘Wie door Zuid-Duitsland rijdt ziet overal om zich heen boerderijen met zonnepanelen. Hele heuvels zijn zelfs belegd met zonnepanelen. Stil en schoon wekken deze zonnecentrales elektriciteit op.’

DE FIT-WET

Aangezien het opwekken van energie uit duurzame energiebronnen zoals zon en wind vele malen duurder is dan uit fossiele energiebronnen, zoals kolen, olie of gas, is groene stroom onder normale omstandigheden te duur om te concurreren met fossiele stroom. De aankoop en installatie van zonnepanelen is in vergelijking tot de prijs van fossiele energie zo duur, dat het minstens vijftien jaar duurt voordat het winstgevend kan zijn. Pas met een groei van de zonne-industrie en een massaproductie van zonnecellen zal de verkoopprijs van zonneapparatuur kunnen dalen.

Met dit idee in het achterhoofd voerde de roodgroene Duitse regering van Gerhard Schröder en Joschka Fischer in 2000 de FIT in. Door te investeren in de ontwikkeling van de zonne-industrie daalde de prijs van de panelen en steeg de hoeveelheid geïnstalleerde zonne-installaties gestaag. Particuliere leveranciers van zonne-energie werden beloond met een goed ‘salaris’ in plaats van dat ze zelf enorme bedragen moeten investeren in de aankoop en installatie van zonnepanelen, zoals in Nederland het geval is.

De FIT verplicht netbeheerders in de eerste plaats om aanbieders van groene stroom onvoorwaardelijk met voorrang aan hun energienet aan te sluiten en de stroom voor meer dan het dubbele van de marktprijs in te kopen, met een garantie van twintig jaar. Zo betaalt een energiebedrijf twintig jaar lang 55 eurocent per kilowattuur groene stroom aan de aanbieder (voor zonnecentrales die in 2005 zijn aangelegd), terwijl het de aanbieder maar 20 eurocent kost om deze stroom te produceren (dezelfde stroom zou met een kolencentrale 6 eurocent kosten). Op deze manier kunnen de aanbieders van groene stroom, in de praktijk vaak boeren, een mooi pensioen bij elkaar ‘oogsten’. Met de bouw van zonnecentrales kan goed geld verdiend worden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat inmiddels meer dan 300.000 huishoudens en bedrijven in Duitsland deze kans hebben gegrepen en milieuvriendelijke energiecentrales aan huis installeerden.

Een voorwaarde die in de FIT is opgenomen is dat de subsidie voor de aanbieders van groene stroom niet op de overheidsbegroting mag drukken. De teruggeleverde stroom wordt betaald uit een belasting van rond de 1 euro per maand per huishouden op de stroomafname, afhankelijk van het stroomverbruik. De FIT wordt dus geheel door de energiebedrijven betaald, die de kosten indirect weer verhalen op hun consumenten. In de tabel hiernaast zien we hoe dit systeem precies werkt.

Al zijn de energiebedrijven zelf niet erg blij met de FIT, er is weinig wat ze ertegen kunnen doen. De FIT heeft namelijk de status van een grondwet en kan daarom niet door de overheid geschrapt worden. Dit geeft de producenten van groene stroom een afname-zekerheid van hun stroom. Zij hoeven niet bang te zijn hun inkomsten te verliezen bij een wisseling van de regerende macht.

DE RESULTATEN VAN DE FIT

De drijvende kracht achter de invoering van deze wet is de ‘zonnekoning’ Hermann Scheer. Als sociaal democratisch lid van het Duitse parlement stelde hij dat Duitsland zich onafhankelijk moest maken van fossiele brandstoffen en over moest stappen op zonne- en windenergie. Aangezien Scheer met het idee voor de FIT kwam wordt deze wet ook wel ‘Scheers wet’ genoemd. Zijn doel was alle duurzame energiebronnen te mobiliseren en een duurzame energiemix te bewerkstelligen.

Het resultaat mag er wezen: in 2008 wordt naar schatting 15 % van alle energie in Duitsland wordt opgewekt uit groene energiebronnen, waaronder wind, zon, waterkracht en biomassa. Dat is 11 % meer dan 8 jaar geleden toen de wet werd ingevoerd. Scheer hoopt in 2030 de 100 % te halen. De milieuschade per huishouden is met 5.40 euro per maand gedaald en de energiekosten per huishouden bedragen gemiddeld 1.50 euro per maand. Daarnaast leverde de FIT tot nu toe bijna een kwart miljoen nieuwe banen in de wind en zonne-industrie op. Zowel de wind als zonnesector maken een groei door van 30 % per jaar, wat deze sectoren weer aantrekkelijk maakt voor nieuwe investeerders en technologieontwikkelaars.

DE NEDERLANDSE SITUATIE

Sinds 1 januari 2008 is in Nederland de Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) ingevoerd, een terugleververgoeding voor investeerders in projecten op het gebied van hernieuwbare elektriciteit en hernieuwbaar gas. In tegenstelling tot de FIT is de SDE niet bij wet geregeld en kan hij dus op elk willekeurig moment worden ingetrokken. Omdat het tarief van de SDE per jaar kan veranderen hebben zonne-investeerders weinig zekerheid over de periode waarin ze hun zonne-installaties kunnen terugverdienen. Daarnaast wordt de SDE in tegenstelling tot de FIT wel uit de staatskas betaald. Ga naar de website van SenterNovem via de link aan de rechter kant van de pagina voor meer informatie over de SDE regeling in Nederland.

Door: Talinay Strehl