Interview met regisseur IJsbrand van Veelen uit de VPRO Gids Afkicken van olie

Tegenlicht brengt de vierdelige serie Energie in overvloed. Over het dreigende energietekort en mogelijke oplossingen.

Door: Ulrik Unger

- De titel van de serie, Energie in overvloed, is die ironisch bedoeld?

Samensteller IJsbrand van Veelen: ‘Ja en nee. Het idee erachter is dat we geen energieprobleem hebben, maar een transitieprobleem. Er is genoeg energie in de wereld, maar de vorm waarin die wordt aangeboord vormt het probleem. We moeten naar andere energiebronnen – en snel. Maar het is best mogelijk de wereld van voldoende energie te voorzien met niet-fossiele brandstof.’

- Met behoud van de huidige levensstandaard?

‘Als je alle alternatieve energiebronnen zou combineren, moet dat volgens experts mogelijk zijn. In een land als Brazilië bijvoorbeeld, rijdt zeventig procent van de auto’s op bio-brandstof.’

- Alleen hebben de mensen niks meer te eten.

‘Dat is het dilemma. Bio-brandstof is leuk in Brazilië, waar ze nog een groot stuk Amazone kunnen omhakken om er bio-brandstof te verbouwen, maar in landen met een klein grondoppervlak, zoals Nederland, wordt zoiets lastig. Dus uiteindelijk zullen we naar een combinatie moeten van windenergie, zonne-energie etc.’

- En kernenergie?

‘Er wordt altijd gezegd dat kernenergie goedkoop is, maar volgens een expert zal uranium over tien tot twintig jaar zo verschrikkelijk duur zijn, dat je je kunt afvragen of investeringen in kerncentrales wel gewettigd zijn.’

- Hoe is de serie opgebouwd?

‘De eerste aflevering zal het probleem op scherp stellen en de urgentie duidelijk maken. De tweede aflevering gaat over de zoektocht naar de auto van de toekomst. De derde en vierde aflevering gaan over de heliosamenleving die op zonne-energie moet draaien.’

- Wat kunnen we in de eerste aflevering verwachten?

‘Het is een update van de tweedelige reeks Energy War die we twee jaar geleden hebben gemaakt. Daarin lieten we bijvoorbeeld de aanzetten van het conflict tussen Rusland en Georgië zien dat nu tot uitbarsting is gekomen. Het is een geopolitiek spel dat de Russen durven te spelen nu ze de hand op de olie- en gaskraan hebben. Zolang we afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen, zijn we afhankelijk van hufterstaten. Een van de conclusies van aflevering één is: we zijn allemaal Georgiërs.’

Zoom

- Je schetst een sombere toekomst.

‘Er zijn experts die zeggen dat de olieprijs binnen een of twee jaar gaat stijgen naar driehonderd dollar per vat. Hij staat nu al op honderdentwaalf dollar. Dat wil dus zeggen dat alles waar olie in zit drie keer zo duur wordt. Daar praat ik onder andere over met Marcel Kramer, directeur van de Nederlandse Gasunie, Wim Thomas, scenariospecialist bij Shell, en de journalist Willem Middelkoop, schrijver van het boek De permanente oliecrisis.’

- Waarom is de olieprijs zo hoog?

‘Door een fenomeen dat peak oil heet. De meerderheid van de experts zegt dat de olieproductie over zijn piek heen is en dat het steeds moeilijker en duurder wordt om olie te winnen. Veel oliemaatschappijen ontkennen dat. Als je heel vilein bent, kun je denken dat ze niet willen dat mensen naar alternatieve energiebronnen gaan zoeken.’

- Zijn we daar al niet te laat mee?

‘Volgens het Hirsch-rapport moeten we binnen twintig jaar de omschakeling naar niet-fossiele brandstof hebben gemaakt. Willem Middelkoop schrijft in zijn boek dat de topambtenaren op Economische Zaken dat rapport niet eens kenden.’

- Dreigt er oorlog om olie?

‘Waarom denk je dat de oorlog in Irak is begonnen?’

- Eh... democratie... mensenrechten...

‘Keep on dreaming! Willem Middelkoop wees me erop dat Alan Greenspan, op dat moment hoofd van de Fed en dus lid van de Amerikaanse regering, tijdens een interview iets zei als: “Do you think this war is not about oil?” Maar de kosten van die oorlog worden niet in de Iraakse olie meegerekend. Anders zou je bij wijze van spreken een zonnepaneel op je auto willen zetten.’

- Jij rijdt geen auto, is dat niet moeilijk als journalist?

‘Nee, hoor. Ik heb zelfs geen rijbewijs. Maar ik kan altijd met de cameraman meerijden. Kan ik heerlijk om me heen kijken.’

- Heb je thuis spaarlampen?

‘Ik heb net een nieuw huis gekocht en dat ga ik helemaal met spaarlampen volhangen.’

- Hoe vind je het licht van spaarlampen?

‘Vrij afschuwelijk, maar ik heb het ervoor over.’

Uit: VPRO Gids nr. 38 2008