Schaliegas: waarom niet?

De argumenten voor en tegen

Tegenstanders van schaliegaswinning hebben een aantal argumenten. Allereerst kan de winning grote schade toebrengen, aan de omgeving en de mensen die er wonen. Zoals blijkt uit Gasland, zijn de risico’s enorm. Het is ook niet zo heel verwonderlijk dat er problemen kunnen ontstaan als er zeer giftige chemicaliën samen met liters en liters water diep de grond in worden geïnjecteerd. Maar voorstanders van gaswinning in Europa menen dat Gasland niet representatief is voor de schaliegaswinning in het algemeen.

• VS is geen Europa
Hans Weijel van Cuadrilla noemt Gasland zelfs misleidend, omdat de voorbeelden in de film het verkeerde beeld schetsen van schaliegaswinning in het algemeen. Het zijn vooral incidenten die worden getoond, die door onzorgvuldigheden bij de winning veroorzaakt werden. In de VS kan dat misschien ongestraft gebeuren, in Europa zeker niet. Hier dus geen methaan uit de kraan - de boorleidingen zullen met een driedubbele laag omsloten worden om lekken tegen te gaan. En al het vervuilde water dat na het hydrolisch breken overblijft zal netjes worden afgevangen en verwerkt, verzekert de directeur van Cuadrilla Resources Nederland. De kans dat er chemicaliën van de fracking vloeistof in het grondwater komen is ook veel kleiner – de steenlagen zitten hier veel dieper en zijn veel harder. De chemicaliën kunnen geen kant op, zegt Cuadrilla.

Kortom: de gaswinners in de VS hebben er een potje van gemaakt, en dat gaat hier niet gebeuren. Al was het maar vanwege de enorm strenge regelgeving.

Een rapport van de EU is kritischer over de strenge regelgeving die de risico’s in Europa voldoende zou ondervangen. Volgens dit rapport ontbreekt het juist nog aan regelgeving omdat de methode zo nieuw en experimenteel is. De onderzoekers pleiten er dan ook voor dat als de winning al wordt toegestaan, er eerst een wettelijk kader wordt ontworpen van controles en reguleringen. Ook proefboringen zouden beter gereguleerd moeten worden.

Het rapport van de EU is één van de onderzoeken die zeer kritisch is over deze manier van gaswinning. Er zijn meer onderzoeksrapporten die zeer kritisch staan tegenover de gaswinningmethode vanwege de consequenties voor het milieu. Dit rapport van het Tydall instituut bijvoorbeeld. En een in het Nederlands vertaald rapport over alle gevolgen van de gaswinning door het Worldwatch Institute. Maar de bedrijven blijven volhouden dat deze rapporten niet representatief zijn voor de situatie in Nederland.

• Meer schadelijke effecten
Hoewel er vanwege strengere regelgeving minder kans is dat het mis gaat in Europa, blijven er een aantal bezwaren overeind. De ecologische schade beperkt zich namelijk niet tot de risico’s van de chemicaliën en het afvalwater alleen. De winning vormt hoe dan ook veel belasting voor het milieu. Het gigantische waterverbruik bijvoorbeeld. Miljarden liters worden vermengt met chemicaliën en zand en door de bodem gejaagd. Onverantwoord om zo met ook steeds schaarser wordende water om te gaan, menen critici. Dan is er nog de schade die wordt aangericht door de infrastructuur die nodig is voor winning. Er moeten nieuwe wegen worden aangelegd naar de winningsgebieden, voor de vele vrachtwagens die alle materialen vervoeren - de vele liters water, het zand en andere zaken die nodig zijn.

• Gas als schoonste fossiele brandstof
Hiertegenover stellen voorstanders dat gas de schoonste fossiele brandstof is. Ook in een advies van de Energieraad, is men vooral enthousiast over het idee dat door grotere beschikbaarheid van gas er minder op kolencentrales gerekend hoeft te worden voor energievoorziening. Het rapport spreekt zelfs over het gas als onderdeel van een energietransitie – gas is duurzaam want stoot minder CO2 uit, is het argument. Maar het blijft een fossiele brandstof en is het de laatste restjes fossiele brandstof uit de aarde persen met ingewikkelde, riskante methodes nou wel zo’n goed idee? Het lijkt niet bepaald de echte overgang die we ons over het algemeen voorstellen bij energietransitie. Sterker nog: schaliegaswinning kan een averechtse werking hebben op een transitie naar duurzame energievoorziening. Want hoe meer er in gaswinning wordt geïnvesteerd, hoe minder in duurzame energie. En ook het schaliegas is een keer op – volgens sommige experts eerder vroeger dan later – en dan moet er weer iets nieuws verzonnen worden.
Bovendien wordt het verhaal over ‘schoon gas’ genuanceerd door verschillende energiedeskundigen vanwege het vrijkomen van methaan tijdens de winning. Methaan is een broeikasgas dat 23 keer zo schadelijk is als koolstofdioxide. Het gevolg daarvan is dat schaliegas gedurende de eerste twintig jaar zorgt voor meer broeikasgassen in de atmosfeer dan bij het gebruik van olie, kolen of conventioneel aardgas, blijkt uit onderzoek. Dus schaliegas als ‘schone’ energiebron kan ook afgeschreven worden.

• Economische baten
In de rapporten en adviezen van de voorstanders wordt overigens niet lang stilgestaan bij de ecologische factoren. Het gaat keer op keer vooral over schaliegas als revolutionaire gamechanger van de markt. Er zijn zoveel voorraden gevonden en nu de mogelijkheid van winning binnen handbereik is betekent dit een nieuwe opmars van het gas en daarmee de gashandel. En voor bedrijven als Shell is het een prettig vooruitzicht dat met een vernieuwde impuls in de gaswinning de afhankelijkheid van olie exporterende landen afneemt en daarmee de prijsschommelingen. Nederland is daarbij een verhaal op zich, omdat onze gasreserves zo langzamerhand aan het opraken zijn. Dat zal dus betekenen dat we duur gas moeten importeren en dat we de gasbaten kwijt zijn. Het raakt ons in die zin dubbel. Schaliegas biedt interessante kansen om een goed belegde boterham te verdienen voor de betrokken partijen en vangt het verlies van de gasreserves op.
De Energieraad stelt het zich dan ook al helemaal voor – Nederland als ‘gasrotonde’ van de enorme hoeveelheden gas die straks vervoerd en verhandeld moeten worden. Het lijkt dus vooral de Nederlandse handelsgeest te zijn die hier de boventoon voert. In de internationale gasmarkt gaat immers een slordige 26,6 biljoen dollar om. Een lucratieve zaak dus, die gashandel, en daarvoor neemt men de risico's op de koop toe.
Maar ook bij de hallelujastemming over de enorme reserves die nu aangeboord kunnen worden zijn kanttekeningen te plaatsen. De grote van de reserves moeten steeds naar beneden worden bijgesteld. Amerikaanse bedrijven blijken de zaak ook wat positiever af te schilderen dan in realiteit het geval is. Kort geleden lekten er interne emails naar de New York Times waaruit bleek dat veel gasbedrijven de reserves en opbrengsten consequent te positief voorspiegelden. Meer over deze misleidingen is te vinden in dit item.

Belangrijke voor en tegen argumenten in het kort:

• De gasbel is op aan het raken en straks moeten we duur gas importeren. Dat wordt een behoorlijke aanslag op ieders portemonnee. Daarnaast zijn de aardgasbaten belangrijk en zal er met schaliegas weer geld kunnen worden verdiend. Het zou zonde zijn om het in de grond te laten zitten.
Maar: De economische baten zijn twijfelachtig: de opbrengsten zijn nog onduidelijk. En schaliegaswinning is duur: de kosten zijn minimaal tien keer hoger dan het winnen van conventioneel gas. Bovendien zijn de kosten voor mens en milieu de eventuele economische baten niet waard.

• Gas is de schoonste fossiele brandstof – en met het oog op duurzaamheid zou het goed zijn in gascentrales te investeren in plaats van kolencentrales.
Maar: Gas kan de schoonste fossiele brandstof zijn bij verbranding – maar dat geldt niet voor deze manier van winnen met alle bijkomende schade en extra methaanuitstoot. Als deze uitstoot meegerekend wordt, is het schaliegas zelfs schadelijker dan kolen. Er zijn betere, duurzamere alternatieven.