Doe het samen

Zoom

Duurzaam ondernemen met je buren is een begin van een nieuwe manier van levensonderhoud. Datgene wat eerst bij de energiecentrale en de supermarkt vandaan kwam, komt nu uit eigen moestuin of van je eigen zonnepanelen.

'Doe het zelf, doe het samen'. Dat mag paradoxaal klinken, voor degenen die samen met anderen (hun buren bijvoorbeeld) zelf energie of voedsel produceren is het glashelder. Datgene wat vroeger van de energiecentrale of van de voedselcentrale -de markt of de supermarkt- vandaan kwam, komt nu van het eigen dak of van het (gezamenlijke) lapje grond. Zo krijgen de aloude watermolen en de volkstuin hun moderne pendanten: de windmolen, het zonnepaneel, de moestuin, urban gardening etc.

Hoezeer dit nieuwe fenomeen samenhangt met crisis blijkt wel uit de plaats van herkomst van de city gardening: Detroit. Amerika's crisisstad bij uitstek. De stad die in verval raakte toen de vóór laatste innovatiegolf (autoproductie) naar elders doortrok, en die de boot miste bij de volgende innovatiegolf: de computers van Silicon Valley.

Ook in Nederland is 'doe-het-zelven' ingegeven door de crisis. Frans Stokman, oprichter van de Groningse energiecoöperatie Grunneger power, legde het als volgt uit in de aanloop naar de VPRO Tegenlicht aflevering 'Power to the People' (maandag 8 oktober, 20.55 uur Nederland 2): 'Overheden trekken zich weer meer terug en moeten bezuinigen. Banken lenen niet en bedrijven bouwen en investeren minder vanwege de crisis. Dus wie zorgt ervoor dat de economie blijft draaien op vernieuwende investeringen? Waarom zou dat niet de burger kunnen zijn? Als die ondernemend genoeg is om zijn uitgaven om te keren in inkomsten, dan is dat nieuw bloed voor de economie: voor installateurs, technici, fabrikanten van zonnepanelen en windmolens, maar ook zaadkwekers, broodfondsen, adminstrateurs van coöperaties...Een hele nieuwe economie ontstaan vanuit burgerinitiatief!'.

En of die burger daar nou aan begint uit boosheid op de banken, teleurstelling over klantonvriendelijke multinationals, of uit krappe gezinsbudgetten, dat maakt in feite niet uit. Het is in elk geval het begin van een proces van klant, consument, slaaf of afhankelijke naar producent, eigen beheerder, handelaar of onafhankelijke. Het gaat verder dan geld besparen: het kan geld gaan opbrengen naast het eigen gebruik. Futuroloog Alvin Toffler muntte voor deze staat van de burger in 1980 al het begrip 'prosumer': prosument. 

Ruim dertig jaar later is die status van eigen ondernemer voor bijna iedereen bereikbaar. En zo ontstaat de betere wereld van onderop, vanuit een onderstroom van gewone burgers. Als de speedboot van onze economie in de laatste vier jaar flink uit de bocht is gevlogen, dan kan deze tegenbeweging dienen als de wal die het schip keert. Zo zouden de fouten van het kapitalisme kunnen worden hersteld zonder in de fouten van het communisme te vervallen.

William de Bruijn en Sabine Lubbe Bakker schrijven namens Tegenlicht vier weken lang voor het blog DuurzaamNieuws, in aanloop naar de uitzending 'Power to the People' op 8 oktober.