Publicaties

De gebruiksvriendelijkheid van onze sociale media keldert met de seconden. Algoritmes houden bij waar we doorheen scrollen en zelfs WhatsApp introduceert reclames. De Canadese tech-blogger Cory Doctorow bedacht een virale term voor deze aftakeling van tech-platformen: ‘enshittification’. Doctorow: ‘Gebruikers houden elkaar gegijzeld op platforms die shit zijn.’

Terwijl NAVO-leiders in Den Haag praten over veiligheid en dreiging, stelt historicus, politicoloog en Rusland-expert Mark Galeotti een ongemakkelijke vraag.

Niet klasse maar verdienste zal ieders positie in het leven bepalen. Geen gek uitgangspunt, zo op het eerste gezicht. Maar volgens Harvard-wetenschapper en politiek filosoof Michael Sandel is de meritocratie geen utopie, maar juist een tirannie. En de reden waarom er zoveel woede is tegen de elite.

Onze aandacht is het nieuwe goud en steeds meer verdienmodellen draaien om clicks en kijkcijfers. Is dit ouderwets kapitalisme of zijn we in een ander economisch stelsel beland?

In het video-essay ‘De dopamine-economie’ verkent programmamaker Roland Duong de wereld van dopamine.

Geoptimaliseerd oorlogvoeren met enkele muisklikken: steeds meer militaire systemen maken gebruik van AI. Onderzoeker Elke Schwarz waarschuwt voor de dodelijke dreiging die hierbij komt kijken.

Van worstelsuperfan naar tweemaal president van het Witte Huis: Trump heeft zijn opkomst volgens Josephine Riesman te danken aan zijn ervaring met showworstelen. ‘De theatrale pseudo-sport heeft de aftakeling van Amerika diep beïnvloed.’

Duitsland, en daarmee Europa, staat op een cruciaal kruispunt in de geschiedenis. Het Duitse parlement, de Bondsdag, heeft besloten om honderden miljarden uit te geven aan herbewapening terwijl de rechts-radicale AfD de laatste verkiezingen met bijna 40% in het voormalig Oost-Duitsland heeft gewonnen. Hoe gaat het Duitse verleden onze Europese toekomst bepalen?

Quita Muis diagnosticeert Nederland met polarisatiepaniek. Volgens haar is er van diepgaande polarisatie geen sprake. Wel ziet ze dat hoogopgeleiden zich steeds meer terugtrekken in hun eigen bubbel.

Terwijl Trump wordt geïnaugureerd en Musk een opvallend gebaar maakt, is het aantal zetels van de extreemrechtse AfD na de Duitse verkiezingen verdubbeld. In een tijd waarin feiten plaatsmaken voor spektakel, onderzoekt VPRO Tegenlicht hoe kunstenaars en activisten de macht uitdagen.

Voor de omstander wellicht een opmerkelijke zet: Elon Musk die de radicaal-rechtse AfD aanmoedigt. Voor Timothy Snyder, als hoogleraar geschiedenis gespecialiseerd in de Holocaust en Oost-Europa, allesbehalve verrassend. VPRO Tegenlicht duikt met Snyder in de gedachtegang van oligarchen, die elkaar steeds vaker weten te vinden op het wereldtoneel.

Mariana Mazzucato waarschuwt voor de uitdijende consultant-industrie en houdt een pleidooi voor het beteugelen ervan.

Carlo Rovelli ziet tijd als een fenomeen dat we ervaren, maar niet op zichzelf bestaat. Om het niet-bestaan van tijd te snappen moeten we niet vragen wát tijd is, maar hoe het te werk gaat. Zo kunnen we onze dagelijkse reis door de tijd op een andere manier begrijpen.

Marleen Stikker ziet onze telefoon als het epicentrum van de huidige geopolitieke veldslag, maar ook als het belangrijkste gereedschap om in verzet te komen. In tijden van oorlogsdreiging is een autonome telefoon, die niet hoeft te voldoen aan de belangen van machtige techbedrijven, een essentieel onderdeel van ieders noodpakket.

Door te bouwen op én met de natuur kunnen we onze vernietigende impact op de aarde een halt toe roepen. Eeuwenoude wijsheden vertellen ons bovendien al duizenden jaren hoe dat moet.

De jaren ’90, na het einde van de Koude Oorlog, worden vaak geportretteerd als overwinning van de liberale democratie. De Canadese historicus Quinn Slobodian beschrijft juist een omgekeerde beweging. Is kapitalisme gevaarlijk voor de democratie?

Hoe maak je tegenwoordig nog contact met onbekenden? Wanneer heb je voor het laatst spontaan een gesprek aangeknoopt met een vreemde? VPRO Tegenlicht duikt in de wereld van vreemden en de kunst van betekenisvolle ontmoetingen.

Over 25 jaar moet het definitief afgelopen zijn met de gasketel. Dan hebben we het niet meer over cv-ketels maar over warmtenetten. VPRO Tegenlicht volgt de denkers en doeners die deze warmterevolutie proberen vlot te trekken.