Het tijdperk van hyperpolitiek

Wat rest is spektakel: het politieke equivalent van de flashmob, opgetrommeld via X of Telegram, die oplaait en weer uiteenvalt. Er zijn legio voorbeelden te vinden: van Black Lives Matter tot Gele Hesjes, van Occupy tot de Malieveldrellen. Zowel links als rechts kampt met dezelfde kater.

Politicoloog Anton Jäger heeft hier een woord voor bedacht: hyperpolitiek.

Om te snappen hoe we in deze hyperpolitieke kater terecht zijn gekomen, neemt Jäger ons terug naar de twintigste eeuw. Eerst naar de massapolitiek van trouwe partijleden en machtige vakbonden. Daarna naar de post-politiek van de jaren negentig: toen politiek iets voor de technocraten werd, ideologie werd afgeschud en toen niemand nog ergens lid van wilde zijn.

En uiteindelijk liggen de wortels van onze huidige hyperpolitiek in het jaar 2008, het jaar van de wereldwijde financiële crisis, én van de razendsnelle opkomst van de iPhone. 

Zo kwamen we uit in het tijdperk van de hyperpolitiek: overal in het westen lijden samenlevingen aan hoge politieke koortsen zonder de partijen en instituties om die uit te zweten.

Want een betoging tot stand gekomen als een flashmob via Telegram is iets fundamenteel anders dan een massabetoging georganiseerd door een partij. Volgens Jäger komt die oude vorm van politiek niet meer terug, want: ‘Je kunt geen dinosaurus klonen.’ 

Nederland was in het ontstaan van die hyperpolitiek overigens absoluut geen toeschouwer, zegt Jäger, maar pionier. Wij liepen voorop in deze nieuwe, hitsige cyclus van eendagsvlieg-partijen en digitale protestgolven.

Waar zal dit naartoe gaan? Volgens Jäger zal het leiden tot meer wrijving, meer polarisering, mogelijk zelfs meer geweld. Maar misschien, zegt hij, zien we ook een terugkeer van iets dat we kwijt waren: het gevoel dat je als simpele burger zelf iets teweeg kan brengen.