Ongelijkheid oplossen? Schaf alle belastingen af

‘Tax the rich!’ Als het om ongelijkheid gaat, klinkt vaak de roep om hogere belastingen voor de rijken. ‘Eat the rich!’ De recente oproep van de populaire Franse econoom Gabriel Zucman, om vermogens boven de 100 miljoen te belasten met 2 procent, werd dan ook met luid gejuich onthaald.

Maar een extra belasting voor rijke mensen, hoe hoog ook, zal de ongelijkheid niet doen afnemen. Dat zegt belastingonderzoeker Reinier Kooiman in zijn boek 'De sterkste schouders' en in onze nieuwe aflevering. 

Zelfs als ons belastingstelsel zou werken zoals het bedoeld is: progressief, dan nog zou ons belastingsysteem de ongelijkheid vergroten, zegt Kooiman. Niet kapitalisme, maar belastingen zijn volgens hem dan ook de belangrijkste oorzaak van ongelijkheid. 

Bijna niet te geloven, toch? Dat verdient wat rekenkundige uitleg. Maar blijf er even bij, want deze eye-opener van Kooiman zou in elk belastingdebat centraal moeten staan.

De meeste mensen, inclusief economen en fiscalisten, gaan er vanuit dat progressieve belastingen de vermogensongelijkheid zullen laten afnemen. De denkfout is dat we belastingdruk uitdrukken als percentage van ons inkomen. Gek is dat niet, want ons belastingstelsel is grotendeels gebaseerd op de inkomstenbelasting.

Maar als je wil weten of iemand ‘zijn eerlijke deel’ betaalt, zo zegt Kooiman, moet je niet kijken naar hoeveel iemand verdient, maar natuurlijk naar hoe rijk iemand is. Oftewel: zijn vermogen. 

Reken even mee. De totale belastingdruk in Nederland is ongeveer 40 procent van het inkomen. Voor de rijkste 1 procent Nederlanders is de belastingdruk weliswaar lager, zoals Zucman ook zegt, maar laten we voor nu aannemen dat de rijken evenveel betalen als de rest.

Van de rijkste 10 procent Nederlanders hebben de meesten ongeveer 1 miljoen euro. Stel, zij verdienen 240 duizend euro per jaar. Uitgedrukt als percentage van inkomen, betalen zij 40 procent over die 240 duizend euro, oftewel 96.000.

Maar, zoals Kooiman stelt, rechtvaardige belasting baseer je op hoe rijk je bent. Niet op hoeveel je verdient. Uitgedrukt als percentage van vermogen, betalen de rijken met die 96.000 euro plotseling nog geen 10 procent belasting. Ze hadden immers ongeveer 1 miljoen euro.

Vergelijk dat eens met ‘een gewone Nederlander’. Laten we zeggen dat die 50.000 euro verdient en 20.000 aan spaargeld oftewel vermogen heeft. Ook zij betaalt 40 procent belasting op haar inkomen, dus 20.000 euro. Maar wat is dat bedrag, uitgedrukt als percentage van haar vermogen? 100 procent. Anders gezegd, in dit voorbeeld betaalt de gewone Nederlander tien keer zoveel belasting als de rijke Nederlander. Terwijl de belastingdruk, uitgedrukt in inkomen, voor beide groepen gelijk is.

Het wordt nog erger. De armste 50 procent Nederlanders hebben niet of nauwelijks vermogen. Nadat zij de huur en boodschappen hebben betaald, wordt de rest van hun inkomen volledig wegbelast. Zolang deze helft van Nederland(!) niet kan sparen, zal de ongelijkheid dus ook nooit afnemen. Hoezeer we de rijken ook belasten. 

Nu kun je natuurlijk zeggen: die 2 procent van Zucman voor de superrijken is toch een goed begin? Het is tenslotte een vermogensbelasting. Het punt is: waarom zouden zij een tarief van 2 procent mogen, terwijl jij een tarief van 100 procent betaalt? Laat dat maar even inzinken.

Deprimerend? Geen nood. Kooiman, die ook werkt als belastingadviseur bij Deloitte, heeft een oplossing die uitblinkt in eenvoud. We schaffen alle belastingen af. Alles. Weg inkomstenbelasting, weg btw, weg accijnzen, weg erfbelasting, weg bedrijfsbelasting, weg dividendbelasting, weg onbegrijpelijke aftrekposten, weg alles. Werken gaat weer lonen want je bruto loon word je netto loon. 

We vervangen ons hele systeem door één simpele belasting op vermogen. Hetzelfde tarief voor iedereen. Daar kun je moeilijk tegen zijn. ‘Je zult zien dat 90 procent van alle mensen minder gaat betalen dan ze nu doen,’ aldus Kooiman.  

Bovendien wordt zo eindelijk weer duidelijk wat iedereen precies bijdraagt. Uiteraard faseren we de boel in over 30 jaar, en doen we dat via Brussel, waar toch al de belangrijkste beslissingen worden genomen de afgelopen 15 jaar.

Natuurlijk roept zo'n radicaal voorstel nog 1001 vragen op. Gaan mensen niet gewoon alles uitgeven? Of naar het buitenland met hun vermogen? Is het politiek haalbaar? Kijk vooral de aflevering, of lees Kooimans boek.

Niet kapitalisme, maar belastingen als grootste oorzaak van ongelijkheid. Wie had dat gedacht. Maar, het is goed nieuws, zo zegt Kooiman. Want als de staat zelf verantwoordelijk is voor de ongelijkheid, dan ligt de oplossing eigenlijk heel erg voor de hand.